تبلیغات
سید هاشم رضوی (فاران) - انس با نهج البلاغه(2)
 
سید هاشم رضوی (فاران)
خدایا چنان کن سرانجام کار/ تو خشنود باشی و ما رستگار
درباره وبلاگ


الحمدلله رب العالمین، الصلوة و السلام علی رسول الله و علی اله ال الله لاسیما بقیة الله

مدیر وبلاگ : سید هاشم رضوی
نویسندگان
پنجشنبه 31 اردیبهشت 1394
3ـ3 ـ بخش های اصلی

کتاب نهج البلاغه از سه بخش اصلی تشکیل شده است. به اصطلاح، سید رضی مطالب کتاب را بر اقطاب ثلاثه تنظیم کرده است. او در این خصوص در مقدمه می گوید: « سخنان آن حضرت بر مدار سه اصل مى‏‌چرخد:

          اول خطبه‏‌ها ................................................. 241 خطبه 

           دوم نامه‌‏ها  ...................................................... 79 نامه

سوم حکمت ها ............................................ 480 حکمت

تصمیم گرفتم ابتدا خطبه‏‌‌ها، پس از آن نامه‌‏ها و سپس کلمات حکمت آمیز جالب آن حضرت را گرد آوری کنم. آن گاه به هر کدام از آن ها فصلى را اختصاص داده صفحاتى به آن افزودم تا مقدمه‌‏اى باشد براى به دست آوردن آن چه که به آن دسترسى نداشته و ممکن است در آینده به آن برسم».

از نظر حجم مطالب، بلند ترین خطبه، خطبه ی 192 معروف به خطبه ی قاصعه و کوتاه ترین خطبه، خطبه ی 59 است. بلند ترین نامه، نامه ی 53  به مالک اشتر و کوتاه ترین نامه، نامه ی 79 است. بلند ترین حکمت، حکمت 147 و کوتاه ترین آن ها، حکمت 187 می باشد.

 

3ـ 4 ـ سند نهج البلاغه

سید رضی برای مطالب کتاب نهج البلاغه منابع و سند روائی ذکر نکرده است. او به عنوان یک عالم برجسته ی شیعی، با ویژگی های ممتازی که در بین جامعه ی اسلامی دارا بوده است، با دیدگاه و انگیزه ی خاص خود نسبت به جمع آوری نهج البلاغه اقدام کرده است. ذکر نکردن سند و منبع روائی مطالب نهج البلاغه جهاتی دارد که از این قرار است:

 

3ـ 4 ـ 1ـ سبک ادبی:

هم چنان که سید رضی در چیدمان مطالب نهج البلاغه نظری نداشته و در پی آن نبوده است، برای موفقیت در رسیدن به هدف ادبی خود، به حوزه ی اسناد و منابع حدیثی ورود پیدا نکرده است. انتخاب و جمع آوری مطالب نهج البلاغه با رویکرد ادبی و نگاه بلاغی بوده است. از این رو چنین رویکردی نیاز به ارائه ی سند ندارد. او در مقام تحلیل علمی یا ارائه ی برهان فقهی نبوده که به راویان حدیث یا اسناد آن بپردازد بلکه در پی گزینش کلام زیبای امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ و گردآوری مطالب بلیغ بوده و در این راه به چیز دیگری نیاز نداشته است.

 

3 ـ 4 ـ 2ـ حدیث اعتقادی

رسم محدثین شیعه این بوده است که در حدیث اعتقادی سند را ساقط می کرده اند. آنان عقیده داشته اند که مطالب اعتقادی شیعه مورد قبول بوده و از آن جا که تمام عالمان شیعه حتی مردم مؤمن آن ها را پذیرفته اند، نیاز به ارائه ی سند ندارد. چنین مطالبی جزو مسلمات علمای شیعه بوده و برای آن ها ذکر سند لزومی ندارد. اصولاً معرفی سلسله ی راویان و ذکر اسناد یک حدیث برای این است که محقق در قبول محتوای آن به یقین برسد. جایی که این پذیرش و ایقان وجود داشته باشد، پرداختن به ذکر سند فقط بر حجم کتاب می افزاید. ساقط کردن سند، موجب رعایت اختصار شده و حجم کتاب را کوچک و دسترسی به آن را آسان می کند.

 البته تمام مطالبی را که سید رضی در نهج البلاغه آورده، دارای سند و منبع معتبر است چه این که بعد از او افرادی به ارائه ی اسناد مبادرت ورزیده، حتی نسخه های متعدد آن را مقایسه کرده اند. نهج البلاغه مانند بعضی از کتاب ها یا احادیث، «مرسل» نیست که سند آن ذکر نشده یا در سلسله ی اسناد آن کاستی وجود داشته باشد بلکه بنای گردآورنده بر ارائه ی سند نبوده است. بنابراین نمی توان گفت این کتاب «مرسل» و بدون سند است.

     

3ـ 4ـ 3ـ مضمون علوی

نهج البلاغه کلام امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ و دارای سبک و سیاق مخصوص خود می باشد. محتوا و مضمون آن دارای چنان برجستگی بالایی است که از آن به« فوق کلام المخلوق و دون کلام الخالق» یاد کرده اند. یا به نظر مرحوم محمد دشتی «نهج البلاغه فوق کلام خلق و در پرتو کلام خالق است»، لذا این مطالب را نمی توان به کسی جز امیر کلام نسبت داد! یا اصولا کسی جرأت نمی کند مفاهیم و مضامینی در این سطح را به خود یا دیگری نسبت دهد.

مطالب نهج البلاغه مانند سایر کلمات امیرالمؤمنین امام علی ـ علیه السلام ـ هم از نظر ادبی و هم از نظر محتوا و مضمون عالی آن، سخنی نیست که مانند او را در سایر متون حتی در متون دینی مشاهده کنیم. به جرأت می توان ادعا کرد کما این که بزرگانی از شیعه و سنی  و پیروان سایر ادیان و مکاتب الهی و انسانی، اقرار کرده اند که این کلام نورانی کرامت امام و چیزی شبیه معجزه بلکه عین معجزه است. پس بی دلیل نیست که می گوییم مضمون کلام و معانی نهفته در کلمات، بهترین سند و مهم ترین دلیل اعتبار آن است. از این رو گفته شده است که نهج البلاغه به ذکر سند نیاز ندارد.

3ـ 4ـ 4ـ تقطیع کلام

سید رضی در انتخاب و گردآوری مطالب نهج البلاغه به دو روش عمل کرده است. بعضی مطالب را کامل آورده و در برخی مطالب تقطیع کرده است. ازآن جا که نگاه او بلاغی بوده، گاهی از یک خطبه یا نامه فقط بخشی را انتخاب کرده است. در این کار ممکن است او از ابتدا یا میانه یا پایان یک خطبه عباراتی را حذف کرده باشد.

پرسش مهم این است که این تقطیع به پیام اصلی و مراد گوینده ی کلام آسیبی وارد نکرده است؟ بخشی از یک خطبه یا خطبه ای که فرازهایی از آن کاسته شده است، می تواند دربردارنده ی پیام اصلی باشد؟ پاسخ این است که کار انتخاب و تقطیع توسط یک عالم برجسته انجام شده است. او با آگاهی از محتوا و پیام کلام امام، با خبرویت و اشراف به جزئیات علمی و ادبی، هم چنین با اعتقاد و احترام به جایگاه رفیع امام معصوم، به چنین گزینشی دست زده است. بنا براین تقطیع کلام و انتخاب فرازهایی از متون اصلی به سلامت پیام و فهم معنا آسیبی نرسانده است. هرچند برخی افراد نکته سنج این تقطیع را بی تأثیر ندانسته و معتقدند لطافت و جامعیتی که در کل کلام وجود دارد، در متون گزینشی حاصل نمی شود.

 

4ـ سبک نهج البلاغه

پیشینه ی سبك شناسی را باید در یونان و روم جستجو كرد. سبك شناسی به معنای حقیقی خود در ایران سابقه‌ای ندارد و نخستین آثار این فن به صورت بسیار ضعیف در تذكره‌ها دیده می‌شود. از عهد صفویه به بعد در كتب تذكره به معنای سبك برمی‌خوریم و در ظاهر اولین جایی كه لفظ سبك به كار رفته «مجمع الفصحا» اثر رضا قلی‌خان هدایت است.

اولین بار محمدتقی بهار، شاعر، نویسنده و روزنامه ‌نگار معاصر به این کار دست زد و مجموعه کتابی با عنوان «سبک شناسی» را در سه جلد تدوین کرد. او در این کتاب به سیر تاریخ تطور زبان فارسی یا بررسی سبك سخن در ایران، از آغاز تمدن اسلامی تا عصر حاضر پرداخته است.

سبك، در زبان عربی به معنی گداختن و ریختن زر و نقره در قالب است و سبیكه به نقره ی گداخته گفته می شود. در اصطلاح ادبی به معنای طرز خاصی از نظم و نثر است كه در فرهنگ ما به «قلم» تعبیر می شود. وقتی گفته می شود: «فلان كس قلم خوبی دارد» یا «این مطلب به قلم فلانی نوشته شده است.» یعنی سبک نوشته ی او نیکو یا مطلب را فلان کس نوشته است. به عبارت بهتر، سبك هر كس، روشی است كه برای بیان اندیشه ی خود برمی‌گزیند مشروط بر این كه این روش را خود ابداع كرده باشد یا دست کم با روش دیگران متفاوت باشد.

ملاحظه می شود که این کار فقط در ادبیات صورت پذیرفته و سبک شناسی، آثار ادبی را از هم متمایز کرده است. در نظم فارسی نیز موضوع به همین منوال است. برای مثال فردوسی شعر حماسی می سراید و در شعر عرفانی ناتوان است. حافظ شعر عرفانی می گوید و در حماسه سرایی دستی ندارد. اما متأسفانه در حیطه ی متون دینی این دانش ورود پیدا نکرده و آثار ارزشمند علوم اسلامی با این فن ادبی تعریف و تفکیک نشده است.

البته تمام متون دینی ما دارای سبک خاص خود می باشد. مثلاً در قرآن از شیوه ی طرح سؤال استفاده شده است. هل ننبئکم بالاخسرین اعمالا(کهف 103)، هل ادلکم علی تجارة تنجیکم من عذاب الیم(صف61)، الم یعلم بان الله یری(علق14)، یا در قرآن همیشه دنیا باآخرت، بهشت با جهنم، مؤمن با کافر آورده شده و یا از قصص و ضرب المثل بهره گرفته است. این موارد بیان کننده ی سبک قرآن است.

نکته ی مهم این است که آگاهی از سبک یک متن یا یک کتاب، عامل مهم برای فهم پیام آن است. از این رو آشنایی با سبک نهج البلاغه نیز، خواننده را برای بهره مندی بیشترآماده می کند.     (ادامه دارد)



نوع مطلب : انس با نهج البلاغه، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
شنبه 7 مرداد 1396 02:11 ق.ظ
Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I
could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates.
I've been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping
maybe you would have some experience with something like this.

Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog
and I look forward to your new updates.
جمعه 6 مرداد 1396 09:41 ق.ظ
excellent points altogether, you simply won a emblem new reader.

What might you suggest in regards to your
put up that you made a few days ago? Any positive?
جمعه 30 تیر 1396 07:51 ق.ظ
You really make it appear really easy together with your presentation but I in finding this topic to be
really something that I think I would never understand. It
kind of feels too complex and extremely large for me.

I'm having a look ahead in your subsequent submit, I'll attempt to get the cling of it!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
script>document.getElementById('mihan_page_advert').style.display='none';