تبلیغات
سید هاشم رضوی (فاران) - انس با نهج البلاغه(3)
 
سید هاشم رضوی (فاران)
خدایا چنان کن سرانجام کار/ تو خشنود باشی و ما رستگار
درباره وبلاگ


الحمدلله رب العالمین، الصلوة و السلام علی رسول الله و علی اله ال الله لاسیما بقیة الله

مدیر وبلاگ : سید هاشم رضوی
نویسندگان
پنجشنبه 31 اردیبهشت 1394

4ـ1ـ وحدت بلاغی

مطالب نهج البلاغه در عین تنوع و تکثر موضوعی، دارای ثبات و وحدت بلاغی است. از دنیا و آخرت، از زهد و عبادت، از عشق و لذت، از حکومت و امور نظامی، از مبدأ و معاد، از آفرینش و موجودات، از علوم و فنون و خلاصه از هر موضوعی سخن به میان آمده که می تواند هر یک سبک خاص خود را داشته باشد. اما هنر امیر کلام این است که از نظر فصاحت و بلاغت و دانش سبک شناسی، دارای وحدت و یکپارچگی است.

عظمت سبکی نهج البلاغه این است که نثر حماسی، نظامی، اخلاقی، عرفانی و حکومتی همه را در اوج بلاغت و وحدت رویه بیان کرده است.

       بوعلی می گوید:« من ندیدم کسی سخنان فلسفی و سیاسی و نظامی و اخلاقی را یک جا جمع کرده باشد الا امیر المؤمنین». نمونه ی این وحدت ادبی در نامه ی 28 خطاب به معاویه ـ لعنه الله ـ است که امام ـ علیه السلام ـ کلام را با نثر حکیمانه آغاز می فرماید ولی در ادامه بنا به ضرورت، چنان حماسی سخن می راند که خواننده را به شگفتی وا می دارد. دقت در نمونه ی عباراتی از این دست جالب است. آن جا که می فرماید: «فَلَقَدْ خَبَا لَنَا الدَّهْرُ مِنْكَ عَجَباً اِذْ طَفِقْتَ تُخْبِرُنا بِبَلاءِ اللّهِ تَعالى عِنْدَنا وَ نِعْمَتِهِ عَلَیْنا فى نَبِیِّناـ و چنین است که روزگار از سوی تو مو ضوعى شگفت را از ما پنهان داشته، چون مى خواهى از آن چه خداوند به ما مرحمت فرموده باخبرمان كنى و از وجود پیامبرش که نعمت او بر ماست آگاهمان سازی! فَكُنْتَ فى ذلِكَ كَناقِلِ التَّمْرِ اِلى هَجَرَ اَوْ داعى مُسَدِّدِهِ اِلَى النِّضالِ ـ در این مسأله هم چون كسى هستى كه خرما را به سوى هَجَر(منطقه خرماخیزبحرین) ببرد یا شاگردى كه بخواهد به استادش تیراندازى یاد بدهد. وَ زَعَمْتَ اَنَّ اَفْضَلَ النّاسِ فِى الاِسْلامِ فُلانٌ وَ فُلانٌ فَذَكَرْتَ اَمْراً اِنْ تَمَّ اعْتَزَلَكَ كُلُّهُ وَ اِنْ نَقَصَ لَمْ یَلْحَقْكَ ثَلْمُهُ. ـ تصور كردى برترین مردم در اسلام فلان و فلان هستند، چیزى را متذكر شده اى كه اگر صحیح باشد به تو ربطى ندارد، و اگر نادرست باشد به تو آسیبی نمی رساند. وَ ما اَنْتَ وَ الْفاضِلَ وَ الْمَفْضُولَ، وَ السّائِسَ وَ الْمَسُوسَ؟! ـ  تو را با بالاترین و پست ترین مردم، و به رئیس و مرئوس چه كار»؟ ... فَدَعْ عَنْكَ مَنْ مالَتْ بِهِ الرَّمِیَّةُ فَاِنّا صَنائِعُ رَبِّنا وَ النّاسُ بَعْدُ صَنائِعُ لَنا لَمْ یَمْنَعْنا قَدیمُ عِزِّنا وَ لا عادِىُّ طَوْلِنا عَلى قَوْمِكَ اَنْ خَلَطْناكُمْ بِاَنْفُسِنا فَنَكَحْنا وَ اَنْكَحْنا فِعْلَ الاَكْفاءِ وَ لَسْتُمْ هُناكَ ـ كسى را كه به طمع صید دنیا از راه حق منحرف شده واگذار كه همانا ما تربیت شده ی پروردگارمان هستیم و مردم پس از آن تربیت شده ی ما هستند، عزت دیرین و بزرگى پیشین ما بر شما مانع اختلاط و آمیختگى ما با شما نشد، همانند مردم برابر، از شما همسر گرفته و به شما همسر دادیم، در صورتى كه شما به این مقام و منزلت نبودید» ...

       آنگاه امام ـ علیه السلام ـ در ادامه به جریان کشته شدن خلیفه ی سوم و پاره ای از جریانات تاریخی اشاره می فرماید و با قدرت و صلابت به تهدید نظامی معاویه ـ لعنه الله ـ پاسخ می دهد و هم چون فرماندهی زیرک، شجاع و بالادست به او نهیب می زند که:« وَ ذَكَرْتَ اَنَّهُ لَیْسَ لى وَ لاَصْحابى عِنْدَكَ اِلاَّ السَّیْفُ! فَلَقَدْ اَضْحَكْتَ بَعْدَ اسْتِعْبار! مَتى اَلْفَیْتَ بَنى عَبْدِالْمُطَّلِبِ عَنِ الاْعْداءِ ناكِلینَ، وَ بِالسُّیُوفِ مُخَوَّفینَ؟! ـ و گفتى مرا و یارانم را نزد تو جز شمشیر نیست! راستى كه پس از اشك ریختن به خنده وا داشتى! چه زمانى دیده اى که پسران عبدالمطّلب به دشمن پشت كننـد و از شمشیـرها بترسند؟! لَبِّثْ قَلیلاً یَلْحَقِ الْهَیْجا حَمَل فَسَیَطْلُبُكَ مَنْ تَطْلُبُ، وَ یَقْرُبُ مِنْكَ ما تَسْتَبْعِدُ، وَ اَنَا مُرْقِلٌ نَحْوَكَ فى جَحْفَل مِنَ الْمُهاجِرینَ وَ الاَنْصارِ، وَ التّابِعینَ لَهُمْ بِاِحْسان، شَدید زِحامُهُمْ، ساطِع قَتامُهُمْ، مُتَسَرْبِلینَ سِرْبالَ الْمَوْتِ، اَحَبُّ اللِّقاءِ اِلَیْهِمْ لِقاءُ رَبِّهِمْ، قَدْ صَحِبَتْهُمْ ذُرِّیَّةٌ بَدْرِیَّةٌ، وَ سُیُوفٌ هاشِمِیَّةٌ، قَدْ عَرَفْتَ مَواقِعَ نِصالِها فى اَخیكَ وَ خالِكَ وَ جَدِّكَ وَ اَهْلِكَ، وَ ما هِىَ مِنَ الظّالِمینَ بِبَعید. ـ اندكى درنگ كن تا حَمَل به صحنه جنگ برسد به زودى كسى كه به دنبال او هستى به دنبالت خواهد آمد، و آن چه را دور مى پندارى به تو نزدیك می شود، من با لشکرى بسیار انبوه از مهاجران و انصار و تابعین كه راه آنان را به نیكویى پیمودند و گرد و غبارشان فضا را گرفته باشد و جامه ی مرگ  به تن داشته باشند و بهترین ملاقات براى آنان دیدارخداوند است، با شتاب به سراغت خواهم آمد، آنان را فرزندان بدر و شمشیرهاى بنى هاشم همراهی می کنند و خود خوب می دانی که لبه ی تیز آن شمشیرها چگونه بر بدن برادر و دایى و جد و خاندانت فرود آمده و این عذاب از ستمگران دور نیست».

 

4ـ2ـ وحدت معنایی

کلام نهج البلاغه در عین تنوع موضوعی از وحدت معنایی برخوردار است. اگر مطالب نهج البلاغه از دنیا و آخرت، از زهد و حکومت و امور نظامی، از مبدأ و معاد، از آفرینش و موجودات، از علوم و فنون و خلاصه از هر موضوعی سخن به میان آورده، هرگز در معانی و مفاهیمی که با آموزه های دینی انطباق دارد، دچار تضاد و اشتباه نشده است.

اگر از دنیا و محبت به آن مذمت شده، دنیایی است که هدف زندگی قرار گرفته باشد و گر نه دنیایی که وسیله و مزرعه ی آخرت باشد تأیید گردیده است. اگر از حکومت نکوهش شده، یا در جایی از پذیرش آن خود داری می شود، از حکومتی است که مشروعیت ندارد یا شرایط اجتماعی و فرهنگی نا مطلوبی است که مردم حق را یاری نمی کنند و الا حکومت مبتنی بر اصول الهی و شرایط حضور امت پیرو امام، بزرگترین معروف تلقی می شود. 

هنر بی بدیل نهج البلاغه مبتنی بر علم امام معصوم، همین است که تمام موضوعات از نظرمعنا و مفهوم دارای وحدت و یکپارچگی است. این عظمت در نهج البلاغه به شکلی است که هر مطلبی مؤید و مفسر مطلب دیگر و هر فرازی توضیحی بر سایر مطالب است. البته آشنایی با زبان و فرهنگ نهج البلاغه، پرهیز از ترجمه ی ظاهری عبارات و تفسیر صحیح متشابهات رمز دست یابی به این حقیقت هنرمندانه است.  

 

4ـ3ـ ایجاز پرمعنا

ایجاز یکی از لوازم نظم و نثر است که با استفاده از آن، مفاهیم بسیاری را در قالب کلمات اندک بیان می کنند. به عبارت دیگر ایجاز یعنی پیراستن متن ادبی از حاشیه و زیادی سخن، به طوری که بیشترین توان بیان را در کمترین تعداد کلمات داشته باشد. در کنار ایجاز از مساوات(برابری معنا با تعداد کلمات) و اطناب(به کار بردن کلمات زیاد با معانی اندک) یاد می شود.

در یک تقسیم بندی اولیه، ایجاز به دو دسته ی افقی و عمودی تعریف می شود. ایجاز افقی در در یک عبارت یا یک مصرع ملاحظه و در ایجاز عمودی، یک نثریا نظم از بالا تا پایین بررسی می شود.

فرمایش امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ که فرمود: «قدیُکتَفی مِن البَلاغَةِ بِالاِیجاز» بیان این واقعیت است که رعایت منطقی این صنعت، لازمه ی بلاغت و فصاحت است. اما گاهی ایجاز و محدودیت تعداد کلمات، معنا را دچار ابهام و پیچیدگی می کند. چه بسا شعریا متنی به دلیل ایجاز نتواند تمام معنا و محتوای ارزشی یک پیام را در برداشته باشد. شگفتی کلام امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ در نهج البلاغه این است که در عین ایجاز، از گویایی کلام، شفافیت و سرشاری معنا برخوردار است. مثلاً وقتی امام می فرماید: «تَخَفّفُوا تَلحَقُوا»، هیچ معنای عرفانی و سیر و سلوکی نیست که در این دو کلمه وجود نداشته باشد. یا هنگامی که عبارات نغزی چون: «قیمة کل امرء ما یحسنه» و «لدو للموت واجمعوا للفناء و ابنوا للخراب» یا«هلک امرء من لم یعرف قدره» و«لا تکن عبدغیرک فقد جعلک الله حرا» و «لا یری الجاهل الا مفرط او مفرّط» و ... را بیان می فرماید، تمام معنای ممکن را در قالب این کلمات اندک وکوتاه جا داده است.

   

4ـ 4ـ فرابری معنا

در هر زبانی کلمه ها یک معنای ساده و ظاهری و یک معنای عمیق و باطنی دارند. ممکن است انسان در نگاه اول فقط به ظاهر کلمه توجه داشته باشد ولی در نگاه بعدی یا با دقت بیشتر به معنای بالاتری دست یابد. گاهی انسان در کودکی از یک لفظ یا عبارت، معنای ابتدایی آن را می فهمد که وقتی بزرگ تر می شود مفهوم برتری را درک می کند. اما گوینده یا نویسنده ای که بتواند با بیان کلمات پیش پا افتاده، معانی بالایی را به شنونده و خواننده انتقال دهد، کاری هنرمندانه کرده است.

این مفهوم را که انسان با بیان یک کلمه ی عادی و پیش پا افتاده، معنای سطح عالی آن را تفهیم کند، به اصطلاح« فرابری معنا»می نامند. نهج البلاغه سراسر از چنین هنری سرشار است. کلمه هایی مانند غنی و فقیر(دارا و نادار)، بصیر و اعمی(بینا و نابینا) و مانند این ها را اگر از ظاهرشان بگذریم، به معنایی فرا تر دست می یابیم. نهج البلاغه این شگفتی را پدید آورده که غنا را دارایی معنوی و فقر را نداشتن عمل صالح تبیین کرده است. بینا را کسی می داند که از قدرت بصیرت و روشن اندیشی دینی بر خوردار باشد و فرد نابینا، کوردلی است که راه ضلالت و گمراهی را برگزیده است.

 

4ـ5ـ تلفیق گرایشی

وقتی سخن از عرفان و سیر و سلوک به میان می آید، ذهن انسان متوجه گرایش های درونی و خودسازی فردی می شود. چنین حرکتی انسان را به تفکر، رعایت حدود الهی، تزکیه و تهذیب نفس رهنمون می شود. اما علوم اجتماعی، سیاست و حکومت داری مقوله هایی است که به اصطلاح برون گراست. انسان به عنوان عضو گروه های اجتماعی و در نهایت جزئی از یک ملت خود را در صحنه های اجتماعی مؤثر و مسئول می داند. بنا براین دو سمت و سوی مجزا و متقابل وجود دارد که هرگز یک عارف واصل به ریاست، قضاوت و امامت در جامعه ی دینی خود نمی اندیشد. همچنان که یک فعال سیاسی و یک میدان دار عرصه ی جهاد نمی تواند خود را به انزوا و خودسازی فردی محدود کند.

نهج البلاغه و کلام گهر بار امیر کلام چنان معجزه آساست که این دو گرایش متفاوت را در هم تلفیق کرده است. به قول استاد شهید مرتضی مطهری، نهج البلاغه انسانی مانند مالک اشتر را ابتدا به درون خود سوق می دهد، آن گاه او را با بینشی خدایی به صحنه ی اجتماع و امور مملکت داری وارد می سازد.

الگو و اسوه ی تمام عیار این ویژگی، شخص امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ است که دارای همه ی صفات متضاد و محبوب و مقتدای صاحبان گرایش های فکری و عملی مختلف است. امامی که در خودسازی و تقوا، علم و دانش، تعلیم و تربیت، مدیریت خانه و همسرداری، تربیت فرزندان، مراعات هم نوعان، مهربانی با هم کیشان، مجاهده و امور نظامی، کشورداری، عدالت اجتماعی، آینده نگری، صیانت از دین و خلاصه در یک کلام امامت و رهبری جهان اسلام بلکه جهان هستی همتا ندارد.

 

4ـ6ـ تبیین دینی

به گواهی تاریخ، بعد از رحلت پیامبر اعظم ـ صلی الله علیه و اله و سلم ـ، مسیر جامعه ی اسلامی به جایی دیگر منتهی شد. ملت اسلامی به گذشته اش برگشت و بنای دین نبوی را به مقصدی دلخواه بردند. با این دگرگونی فرهنگ جامعه تغییر کرد و معارف دین دچار آسیب جدی شد. در این میان مثلث عمربن خطاب، کعب الاحبار و ابو هریره شبیخون فرهنگی تأثیر گذاری را رهبری کردند. بدعت هایی در بین مسلمانان رواج یافت، منکراتی به اسم معروف مطرح و معروف های مسلمی تعطیل شد. شرح این مصیبت دینی و فرهنگی را امام ـ علیه السلام ـ در خطبه ی3، معروف به شقشقیه بیان فرموده است. برخی از آن عبارات چنین است: «اَما وَاللّهِ لَقَدْ تَقَمَّصَهَا ابْنُ اَبى قُحافَةَ وَ اِنَّهُ لَیَعْلَمُ اَنَّ مَحَلّى مِنْها مَحَلُّ الْقُطْبِ مِنَ الرَّحى یَنْحَدِرُ عَنِّى السَّیْلُ وَلایَرْقى اِلَىَّ الطَّیْرُ ـ  هان! به خدا قسم ابوبكر پسر ابوقحافه جامه ی خلافت را پوشید در حالى كه مى دانست جایگاه من در خلافت همانند محور سنگ آسیا به آسیاست، علم و دانش از وجودم چون سیل سرازیر مى شود و مرغ اندیشه به قلّه ی منزلتم نمى رسد. فَسَدَلْتُ دُونَها ثَوْباً وَطَوَیْتُ عَنْها كَشْحاً وَ طَفِقْتُ اَرْتَأى بَیْنَ اَنْ اَصُولَ بِیَد جَذّاءَ اَوْ اَصْبِرَ عَلى طِخْیَة عَمْیاءَ یَهْرَمُ فیهَا الْكَبیرُ وَ یَشیبُ فیهَا الصَّغیرُ وَ یَكْدَحُ فیها مُؤْمِنٌ حَتّى یَلْقى رَبَّهُ فَرَاَیْتُ اَنَّ الصَّبْرَ عَلى هاتا اَحْجى فَصَبَرْتُ وَ فِى الْعَیْنِ قَذًى وَ فِى الْحَلْقِ شَجاً اَرى تُراثى نَهْب ـ اما از خلافت چشم پوشیدم و روى از آن برتافتم و عمیقاً اندیشه كردم كه با دست بریده و بدون یاور بجنگم یا آن میدان ظلمت كور را تحمل کنم، فضایى كه پیران در آن فرسوده، و كم سالان پیر، و مؤمن تا دیدار حق دچار مشقت مى شود! دیدم خویشتندارى در این امر عاقلانه تر است پس صبر كردم در حالى كه گویى در دیده ام خاشاك بود و غصه راه گلویم را بسته بود! مى دیدم كه میراثم به غارت مى رود. فَمُنِىَ النَّاسُ لَعَمْرُ اللّهِ بِخَبْط وَ شِماس وَ تَلَوُّن وَ اعْتِراض فَصَبَرْتُ عَلى طُولِ الْمُدَّةِ وَ شِدَّةِ الْمِحْنَةِ ـ  به خدا قسم امت در زمان او(خلیفه ی دوم) دچاراشتباه و ناآرامى و تلوّن مزاج و انحراف از راه خدا شد، آن مدت طولانى را نیز صبر كردم و بار سنگین هر بلایى را به دوش كشیدم. اِلى اَنْ قامَ ثالِثُ الْقَوْمِ نافِجاً حِضْنَیْهِ بَیْنَ نَثیلِهِ وَ مُعْتَلَفِهِ وَ قامَ مَعَهُ بَنُو اَبیهِ یَخْضِمُو نَمالَ اللّهِ خِضْمَ الاْبِلِ نِبْتَةَ الرَّبیع اِلى اَنِ انْتَكَثَ فَتْلُهُ وَ اَجْهَزَ عَلَیْهِ عَمَلُهُ وَ كَبَتْ بِهِ بِطْنَتُهُ ـ تا سومى به حكومت رسید كه برنامه اى جز انباشتن شكم و تخلیه ی آن نداشت و دودمان پدرى او (بنى امیه) به همراهى او برخاستند و چون شترى كه گیاه تازه ی بهار را با ولع مى خورد به غارت بیت المال دست زدند، در نتیجه ی این اوضاع، رشته اش پنبه شد و اعمالش كار او را تمام ساخت و شكمبارگى سرگونش نمود».

با این حال، اهمیت و ضرورت پاسداری از اسلام ناب و فرهنگ اصیل اسلامی موجب شد تا امام ـ علیه السلام ـ نسبت به تبیین دقیق و شفاف مفاهیم دینی مبادرت ورزد، آیات قرآن را آن چنان که باید تفسیر کند و چهره ی واقعی دین و حقیقت شریعت را به نمایش بگذارد.

امام امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ حقایق دین را در لابه لای خطبه ها و نامه و حکمت هایی که امروزه به شکل نهج البلاغه در اختیار ماست، مطرح فرمود و نقش بی بدیل خویش را در رهبری دینی امت اسلامی ایفا کرد.

اگر قرآن در آیات متعدد سخن از تقوا و رعایت حدود الهی به میان می آورد، امیر ملک سخن، امام علی ـ علیه السلام ـ خطبه ی متقین را با حدود110 ویژگی اهل تقوا بیان می کند و در حقیقت شرح و تفسیری ناب از کلام وحی ارا ئه می نماید. به این ترتیب سراسر نهج البلاغه از بیاناتی موج می زند که در شرح و توضیح آیات مختلف قرآن، حق را از ناحق تمیز می دهد.  

 

4ـ7ـ تأثیر گذاری

هر کتاب یا نوشته ای بر خواننده اثر می گذارد. کتاب های شعر و قصه، تاریخ و تعلیمات دینی و غیرآن دارای اثر احساسی، ظاهری و حتی تأثیر عمیق ذهنی می باشد. خواندن یک اثر، اثر دارد و فکر و ذهن و مراتب یادگیری خواننده را دچار تغییر و تحول می کند یا حتی ممکن است موجب تکامل وی شود.

اما به راستی کدام اثر علمی یا تاریخی یا مانند آن است که در افق ذهن انسان چنان مؤثر افتد که نگاه او را متحول سازد؟ کدام کلام تأثیر گذار است که بتواند ذهن درگیر انسان را تصفیه کند و جهان بینی او را به خدا شناسی و خدا پرستی متحول سازد؟

چه راهکاری می تواند از انسان معمولی و اسیر دنیا، موحد یکتا پرستی بسازد که در صحنه های مختلف زندگی جز به خدا و راه بندگی او نیندیشد. کدام منطق است که انسان و نگاه او را به هستی چنان عوض کند که با روحیه ی شجاعت، حرّیت و شهامت قدم در میدان زندگی بگذارد و جز به راه حق به چیز دیگری نیندیشد. آیا مطالب یا کلماتی وجود دارد که قساوت قلب انسان را بزداید و به جای آن دل رحمی و مهربانی بنشاند؟ موعظه به معنای کلامی که  در انسان شنونده رقت قلب ایجاد کند و او را برای پذیرش حق و به دنبال آن عمل به وظیفه مهیا و ترغیب کند، از انسان عادی و دانای معمولی بر می آید؟

نهج البلاغه و کلام امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ این تأثیر ژرف را بر دل و جان حقیقت جویان طول تاریخ گذاشته است. عالم سنی، استاد دانشگاه معروف مصری، نویسنده ی مسیحی، عارف و صوفی و فقیه و مورخ و دیگران همه و همه چنان محو این کلام شده اند که علاوه بر اقرار به تأثیر پذیری، امام را امام خود و اسوه ی بی بدیل حیات انسانی خویش می دانند. آنان منصفانه غصه دار بی معرفتی ملت و مردمی می باشند که نتوانستند و یا نخواستند از این انسان کامل برای سعادت بشریت بهره ببرند! این است که ما معتقدیم تأثیر گذاری نهج البلاغه از بدیهیات مورد قبول تمام اندیشمندان و صاحب نظران عرصه های گوناگون عالم می باشد.

 

4ـ8ـ رویکرد تربیتی

قرآن و نهج البلاغه در مواجهه با مردم نقش تربیتی دارند. طبعاً نهج البلاغه خاستگاهی جز قرآن ندارد. در حقیقت تفسیرآیات و شرح کلام الهی را در قالب زیبا ترین کلام مفهوم ارائه کرده است. هر جا از هر موضوعی سخن به میان می آید، گام نخست تربیت توحیدی مخاطب را مد نظر دارد. درست مانند قرآن است که اگر از لباس حرف می زند، به لباس تقوا که روزه است روی می آورد. اگر از قربانی و ذبیحه در حج می گوید، رعایت حریم الهی در عدالت اجتماعی و برخورداری آحاد جامعه را می رساند. قرآن می خواهد انسان تربیت شود و در قرب الی الله توفیق یابد و مایه ی سعادت خود و جامعه ای را که درآن زندگی می کند، فراهم نماید.

این یک حقیقت است که اگر بیان احکام و معارف دین به تربیت انسان دین مدار منجر نشود، توفیقی حاصل نشده است. نهج البلاغه با صبغه ی تربیت توحیدی ژرفای ذهن و دل مخاطب را هدف گرفته است. او به عنوان برادر قرآن مانند مربی و معلمی است که با دانش اندوزی در صدد یادگیری و تغییر رفتار دانش آموزان خود می کوشد. بنا براین نهج البلاغه دارای رویکرد تربیت توحیدی است و از ابتدا تا انتهای آن، چیزی جز توحید و تربیت انسان موحد به چشم نمی خورد.    (ادامه دارد)



نوع مطلب : انس با نهج البلاغه، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
جمعه 7 اردیبهشت 1397 08:55 ب.ظ

You reported this very well.
usa cialis online effetti del cialis sublingual cialis online get cheap cialis cialis online buy name brand cialis on line look here cialis cheap canada cialis for sale in europa cialis 5 mg scheda tecnica wow look it cialis mexico
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 09:15 ق.ظ

Regards! Valuable stuff.
viagra cheap online uk buy viagra online order where can i buy viagra uk canadian viagra online to buy viagra online buy viagra next day delivery buying viagra online buy viagra no rx where to purchase viagra buy sildenafil viagra
جمعه 3 فروردین 1397 11:08 ب.ظ

Very good information. Regards.
cialis generique cialis venta a domicilio cialis generique tadalafil 20 mg cialis price in bangalore only here cialis pills try it no rx cialis ou acheter du cialis pas cher viagra vs cialis vs levitra cialis savings card
دوشنبه 28 اسفند 1396 04:49 ق.ظ

Regards, Plenty of stuff.

prescription doctor cialis price cialis wal mart pharmacy cialis coupon side effects of cialis cialis 10 doctissimo cialis canada on line trusted tabled cialis softabs cialis side effects cialis 5mg prix prices on cialis 10 mg
دوشنبه 9 مرداد 1396 10:22 ب.ظ
Peculiar article, exactly what I was looking for.
شنبه 7 مرداد 1396 02:04 ق.ظ
I like looking through a post that will make
people think. Also, thank you for allowing me to comment!
جمعه 6 مرداد 1396 09:51 ق.ظ
WOW just what I was looking for. Came here by searching for انس
پنجشنبه 29 تیر 1396 07:01 ق.ظ
Hello There. I found your blog using msn. This is a
really well written article. I will be sure to bookmark it
and come back to read more of your useful info. Thanks for the post.
I'll certainly comeback.
پنجشنبه 29 تیر 1396 03:02 ق.ظ
I am not sure where you're getting your info, but good topic.
I needs to spend some time learning more or understanding
more. Thanks for wonderful information I was looking for this info for
my mission.
پنجشنبه 29 تیر 1396 02:21 ق.ظ
Thanks for a marvelous posting! I certainly enjoyed
reading it, you are a great author. I will remember to bookmark your blog and will often come back sometime soon. I want to encourage that you continue
your great writing, have a nice afternoon!
پنجشنبه 29 تیر 1396 12:00 ق.ظ
I'm really impressed along with your writing skills and also
with the layout on your blog. Is this a paid topic or did
you customize it your self? Anyway keep up the nice high quality writing, it is uncommon to
look a great blog like this one nowadays..
چهارشنبه 28 تیر 1396 11:36 ب.ظ
Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add
to my blog that automatically tweet my newest twitter
updates. I've been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some
experience with something like this. Please let me know if you run into anything.
I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.
چهارشنبه 28 تیر 1396 10:41 ب.ظ
You could certainly see your enthusiasm in the work you write.
The arena hopes for even more passionate writers like you who aren't
afraid to mention how they believe. At all times go after your heart.
چهارشنبه 28 تیر 1396 08:14 ب.ظ
When I originally commented I appear to have clicked on the -Notify me
when new comments are added- checkbox and from now on whenever a comment is added I get four
emails with the same comment. Perhaps there is an easy method you are able to remove me from that service?

Thanks a lot!
چهارشنبه 28 تیر 1396 12:05 ب.ظ
If you would like to get a good deal from this paragraph then you have to apply
such strategies to your won blog.
چهارشنبه 28 تیر 1396 10:59 ق.ظ
Right here is the right blog for anyone who wants to find out about this topic.
You understand so much its almost hard to argue with
you (not that I personally will need to…HaHa). You certainly put a brand new spin on a subject that has been discussed for ages.
Excellent stuff, just great!
چهارشنبه 28 تیر 1396 09:40 ق.ظ
Woah! I'm really loving the template/theme of
this website. It's simple, yet effective. A lot of times it's
very difficult to get that "perfect balance" between superb usability and appearance.
I must say you have done a awesome job with this. Also, the blog loads extremely fast
for me on Chrome. Superb Blog!
جمعه 23 تیر 1396 04:57 ب.ظ
I think that is one of the such a lot important information for
me. And i am happy reading your article. However wanna statement on some
common things, The web site taste is perfect, the articles is truly excellent : D.
Good task, cheers
چهارشنبه 21 تیر 1396 02:47 ق.ظ
These are genuinely impressive ideas in concerning blogging.
You have touched some nice factors here. Any way keep up wrinting.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
script>document.getElementById('mihan_page_advert').style.display='none';